 |
Home
> Heteluchtballonnen hulp >
Geschiedenis van de ballonvaart
Geschiedenis
van de Ballonvaart:
De gebroeders
Joseph Michel en Jacques Etienne Montgolfier waren papierfabrikanten. Ze
vonden de ballon uit toen ze zochten naar toepassingsmogelijkheden voor
hun producten.
Hun eerste (nog onbemande) ballon, die van papier en een lichte stof was
vervaardigd, zag men op 4 juni 1783 opstijgen, toen deze boven een open
vuur werd gehouden. Na enkele proefvaarten volgde op 19 september 1783
een demonstratie voor koning Lodewijk XVI, waarbij in een kooi, die
onderaan de ballon was bevestigd, een schaap, een eend en een haan
werden vervoerd over een luchtafstand van 4.000 meter. De koning was
ingenomen met de vlucht, maar toen Etienne Montgolfier zijn plannen
bekend maakte voor de bouw van een ballon die een mens kon vervoeren,
stond Zijne Koninklijke Hoogheid erop dat de passagiers zouden bestaan
uit criminelen die gratie zouden krijgen als zij de vaart zouden
overleven.
Enkele jonge aristrocraten verzetten zich hiertegen. Men vond het niet
passend dat misdadigers de eer te beurt zou vallen als eerste mensen van
de aarde op te stijgen. Pilatre de Rozier stelde zich als lid van de
Academie der Wetenschappen,zelf ter beschikking. De Markies d'Arlandes
wist op geraffineerde wijze de koning over te halen. Van De Rozier eiste
hij een wederdienst: hij wilde zelf ook een vlucht meemaken.
Op 21 november was het dan zover. Vanuit een enorme oven op de grond
werd de blauw met goud gekleurde ballon door de hitte tot in al zijn
majesteit opgeblazen: 21 meter hoog en 14 meter breed. De twee
aristocraten namen voor een juiste gewichtsverdeling tegenover elkaar in
de "korf" plaats. De in grote getale verschenen toeschouwers
hielden hun adem in; het "grondpersoneel" maakte om 13.54 uur
de ankertouwen los: langzaam en statig steeg de ballon op. De ballon
klom langzaam hoger om tenslotte op een zachte noordwestelijke bries
over het Bois de Boulogne en de stad te koersen. Het publiek was
ademloos, haast roerloos. Op ongeveer 90 meter namen de eerste
ballonvaarders uit de geschiedenis voor de menigte onder hen hun hoed
af.
25 Minuten na het opstijgen landden ze met een zachte plof tussen twee
molens, iets meer dan 8 kilometer van de plaats waar ze waren
opgestegen.
1783 Zou een annus mirabilis worden: een jaar van wonderen.
De heteluchtballon was geboren. Terwijl de gebroeders Montgolfier druk
doende waren hun uitvinding voor de eerste bemande ballonvaart te
perfectioneren, ontwikkelde een jonge natuurkundige, professor Jacques
Alexandre César Charles een heel ander type aërostaat.
Een misverstand [een krant schreef dat de Montgolfiers hun
(proef)ballons vulde met waterstof] bracht hem ertoe een bolvormige
ballon te maken waarbij geen warme lucht als "drager" werd
gebruikt, maar juist waterstof. De ballon was qua inhoud veel geringer
dan de Montgolfier.
Precies tien dagen na de baanbrekende vrije vlucht van d'Arlandes en De
Rozier was Charles gereed hun prestatie te overtreffen in zijn rood-wit
gestreepte ballon. Met deze ballon kon de ballonvaarder zijn
stijgsnelheid verminderen of naar de aarde terugkeren door aan een koord
te trekken dat verbonden was met een boven in de ballon gemonteerd
ventiel. Om eventueel toch weer te kunnen stijgen, nam professor Charles
een hoeveelheid zand mee als ballast die overboord kon worden gezet.
Immers als de ballon gewicht zou verliezen, dan zou hij, zo vond Charles
uit, een groter draagvermogen krijgen en dus stijgen.
De korf was gehangen aan een net over de bovenste helft van de ballon.
Het gewicht van de korf met inhoud werd daardoor gelijkmatig verdeeld
over het bovenstuk van de ballon.
Samen met zijn metgezel Noël Robert steeg Charles, nadat er een kanon
was afgevuurd, geruisloos op. Ook nu was de menigte met stomheid
geslagen. "Niets," zo schreef Charles later, "zal ooit
het ogenblik van vreugdevolle opwinding evenaren dat mijn hele wezen
doordrong, toen ik mezelf van de aarde voelde wegvliegen. Het gevoel was
niet zomaar een plezierige ervaring; het was volmaakte
gelukzaligheid."
De eerste ballonvaart in Nederland
De Rotterdamse Courant besteedde in december 1783 uitvoerig aandacht aan
de experimenten van de heer J. van Noorden met een "Lugtweegkundige
Bol". Op 28 november is zijn ballon, weliswaar onbemand, aan een
kabel voor het eerst de lucht in gegaan. Begin december van datzelfde
jaar werd het experiment herhaald in Rotterdam. De kabel werd losgelaten
en pas op 20 december 1783 werd de ballon in Lekkerkerk teruggevonden.
In juli 1785 was het nog geen Nederlander gelukt om zelf met een ballon
op te stijgen. De Fransman Blanchard, tuk op geld en roem, bedacht zich
geen twee keer en organiseerde een bemande vlucht vanuit Den Haag.
Op 12 juli 1785 steeg de ballon op vanuit de tuin van het Oude Hof met
aan boord uiteraard de aëronaut Blanchard en de Nederlander Honickthun.
Blanchard bleef opzienbarende ballonvaarten in Nederland maken. Na een
groot aantal mislukte pogingen slaagt A. Hopman er uiteindelijk in om op
29 augustus 1804 met een door hem vervaardigde ballon op te stijgen in
Rotterdam. Vijftig minuten duurt deze ballonvaart, om te eindigen in de
omgeving van Schiedam. Hopman tuimelt uit het mandje de sloot in. Door
het plotselinge gewichtsverlies stijgt de ballon opnieuw en landt na
enige tijd onbemand bij Wassenaar. Nederland heeft daarmee zijn eerste
voetstappen in de internationale luchtvaart gezet.
Ook Amerika, de Nieuwe Wereld, maakte kennis met de ballonvaart. Weer
was het Blanchard die de primeur had. In 1783, vergezeld door een
hondje, koos hij het luchtruim vanuit Philadelphia. In maart 1809 stierf
Blanchard in Parijs. Zijn vrouw Madeleine Sophie Armant Blanchard trad
in zijn voetsporen. Zij werd de eerste vrouw met een geslaagde loopbaan
als aëronaute. Tegen de tijd dat zij zich ging toeleggen op de
ballonvaart, was de strijd tussen hetelucht- en gasballons overduidelijk
in het voordeel van de laatste beslecht. Het grotere draagvermogen en de
verbeterde gasvaardigingsprocedure wogen ruimschoots op tegen de
nadelen: hogere kosten en langere vultijd.
Luchtmacht en wetenschap
In juni 1794 zagen de Nederlandse en Oostenrijkse soldaten die de
Fransen bestookten bij Maubeuge tot hun schrik een grote ballon ruim
honderd meter boven de door hen belegerde stad uitstijgen. De Franse aëronauten
hadden de opdracht de bewegingen van de vijand te bestuderen.
Ballons werden bij gevechtshandelingen ingezet, bijvoorbeeld tijdens de
eerste en tweede wereldoorlog, enz. De militaire
toepassingsmogelijkheden van de ballon waren al door de gebroeders
Montgolfier voorzien.
De man die de ballon zijn eerste wetenschappelijke bestemming gaf, was
dr. John Jeffries . Samen met Blanchard maakte hij de eerste ballonvaart
over Het Kanaal. Met zijn opstijging voor een onderzoek van de
bovenlucht was hij de eerste van een lange rij geleerden die een ballon
vooral zagen als een zwevend laboratorium voor onderzoek van het
onbekende.
Ook in deze eeuw gebruikte een groot aantal geleerden de ballon als
middel om de atmosfeer en de stratosfeer te onderzoeken. Een bekend
voorbeeld hiervan is professor Piccard, die in 1931 opsteeg om tot
onbekende hoogten te kunnen doordringen.
Toen zowel in Rusland als in de Verenigde Staten de bemande ruimtevaart
binnen het bereik kwam, werd het duidelijk dat de dagen van de bemande
ballonvaart in dienst van de wetenschap waren geteld. Maar juist door
die ruimtevaart werd het heteluchtballonvaren een nieuw leven
ingeblazen.
Door proefnemingen in de VS ontdekte men een stof die uitermate geschikt
was voor het vervaardigen van heteluchtballons. Een stof die erg licht,
maar ook erg sterk is.
Sinds de jaren zestig geniet de ballonvaart een groeiende
belangstelling. Net als 200 jaar geleden kijken mensen ademloos toe als
een kleurrijke en imposante heteluchtballon statig en majestueus door de
lucht vaart.
|
